اعياد مسيحيان ، به بزرگداشت اين اعياد مىپرداختند . نبايد فراموش كرد كه بازرگانى و كشاورزى مصر منحصرا در دست مسيحيان بود . توجه به اين نكته نيز لازم است كه مذهب اسماعيليهء رايج در مصر ، موجب طرد قسمت عظيمى از تودهء مسلمان سنّى مذهب مملكت شده بود . طبيعى است كه وزراى خلفاى فاطمى براى حفظ سياست موازنه مىكوشيدند تا محبوبيتى را كه در ميان قسمتى از تودهء مسلمان از دست داده بودند ، در ميان مسيحيان به دست آورند . « 1 » قاهره در دوران فاطميان بارويى آجرى داشت . اين بارو همچنان پابرجا بود تا اينكه در اواخر قرن پنجم هجرى / يازدهم ميلادى ، بدر الجمالى ، وزير فاطميان ، به جاى اين باروى ناچيز ، باروى مستحكمى از سنگ تراشيده بنا كرد . اين بارو دليل بارزى بر تكامل فن معمارى است ؛ زيرا كاملا با اسلوبى كه در بناهاى اوليه به كار مىرفت متفاوت بود . سه دروازهء تاريخى كه از اين بارو به جا مانده ، يعنى باب زويله در جنوب ، باب النصر و باب الفتوح در شمال ( كه ناصر خسرو نيز از آنها نام برده ) شبيه دروازه‌هاى رومى است ؛ مخصوصا باب النصر با برجستگيهاى زيباى سنگى چهارگوش ، گچبريها و افريزهايش ( مقرنسها ) ، شباهت بيشترى به دروازه‌هاى رومى دارد . در سمت غرب جادهء مضاعفى كه به دور بارو مىپيچيد ، در ديوار باروى آن ، كه نگهبانان به گشت مىپرداختند . . . همه‌جا سوراخهايى در ديوار تعبيه كرده و ديدگاههاى بزرگى ساخته بودند كه از آنجا كمانداران ديده‌بانى مىكردند و تير مىانداختند . « 2 » آنچه مانند تاجى بر سر افتخارات فاطميان مىدرخشيد ، جامع الازهر بود كه در اصل ، مسجدى به سبك كلاسيك مساجد بود ، و رواقهايى داشت . تغيير عمده‌اى كه بر اثر نفوذ سبك معمارى افريقاى شمالى در آن به وجود آمد ، وسعت زيادى بود كه به شبستان مركزى مسجد داده شد و آن را به نوعى تالار تشريفاتى ، خاص جشنها ، بدل ساخت . « 3 » در خلافت المستنصر بالله قحطى هفت ساله‌اى روى داد كه ظاهرا به فسطاط

--> ( 1 ) . قاهره ؛ ص 45 - 46 . ( 2 ) . نك . : خطط مقريزى ؛ ج 2 ، ص 96 و قاهره ؛ ص 47 - 48 . ( 3 ) . قاهره ؛ ص 49 - 50 .